sobota, 21 listopada 2026

Tańczące krowy

Kiedy w roku 1995 zespół czeskich archeologów z Uniwersytetu Karola w Pradze rozpoczął prace wykopaliskowe w zachodniej części nekropolii w Abusir, jego członkowie nie spodziewali się, że dokonają niezwykle rzadkiego odkrycia. Na cmentarzysku z Epoki Późnej, na południe od nieukończonej prastarej piramidy Neferefre, zachowały się szczątki nadziemnej części kompleksu grobowego, otoczonego kwadratowym murem z cegły mułowej. Wewnątrz kompleksu odkopano wielki szyb, mający w przekroju 12 na 12 metrów. Archeolodzy od dawna znali egipskie grobowce szybowe, a na tym samym cmentarzysku, pięćdziesiąt metrów dalej, dekadę wcześniej odkopano wielki grób szybowy Udżahorresneta, niestety obrabowany jeszcze w starożytności.

Kopano więc w głąb szybu i nikogo z ekipy nie zaskoczyło, że natrafiono na ślady tunelu wykonanego przez starożytnych rabusiów. Odkopywano dalej. Tunel rabusiów się urywał. Półtora metra poniżej, na głębokości 20 metrów znajdowała się nienaruszona komora grobowa.

Pośrodku zbudowanego z wapiennych płyt pomieszczenia stał podwójny, bogato zdobiony sarkofag kapłana Jufaa. W wielkim zewnętrznym sarkofagu, wykonanym z białego wapienia, znajdował się wewnętrzny sarkofag z ciemnozielonego bazaltu, w nim drewniana trumna, pokryta malowanym stiukiem, a w niej mumia zmarłego. W wąskiej przestrzeni między ścianami sarkofagu a ścianami komory spoczywało wyposażenie grobowe. Stała tam drewniana skrzynia z naczyniami kanopskimi, zawierającymi najważniejsze narządy wewnętrzne zmarłego, oraz około 400 figurek uszebti, sług, którzy mieli pracować za niego w zaświatach. Inna skrzynia zawierała naczynia służące do przechowywania świętych olejków i maści. Bezpieczną podróż przez zaświaty i pomyślny wyrok sądu bogów nad duszą miały zapewnić zmarłemu wyryte na ścianach odpowiednie sceny i fragmenty Tekstów Piramid oraz Księgi Umarłych, złożone w grobowcu amulety, gliniane cegły z magicznymi zaklęciami i papirusy ze wskazówkami na drogę.

Niestety, mimo że cmentarzysko założono na wzgórzu, komora grobowa leży zbyt głęboko, blisko poziomu wód gruntowych. Wskutek wysokiej wilgotności papirusy uległy nieodwracalnemu zniszczeniu, a drewniana trumna rozpadła się podczas próby jej otwarcia. Nie przetrwała również mumia, mimo że została owinięta w wiele warstw bandaży zlepionych żywicą, w niektórych miejscach grubości nawet dziesięciu centymetrów. Zachowały się jedynie ozdoby i szkielet zmarłego.

Co gorsza, po paru tygodniach wykopalisk okazało się, że ściany głównego szybu pękają. Wykonano je z tafli, wapnistej gliny pustynnej, która pozostawała stabilna, dopóki chronił ją wilgotny piasek. Po odkopaniu szybu glina wyschła i zaczęła się kruszyć. Fragmenty posypały się w dół, do komory grobowej. Trzeba było natychmiast podjąć decyzję: albo zasypać szyb piaskiem, co być może zdoła jeszcze uratować grób, który jednak pozostanie niedostępny, albo jakimś sposobem zachować dostęp do grobowca.

Czas naglił. Główny architekt zespołu, inżynier Michal Balik, zaprojektował dwuspadowe żelbetowe przykrycie ponad komorą grobową oraz nad ukośnym dojściem do niej, prowadzącym z dna bocznego, znacznie węższego szybu pomocniczego. Piasku nie brakowało, chociaż trzeba go było przesiewać; wodę, trzydzieści ton stalowych prętów, cement, kruszywo, deski i belki na szalunek przywieziono przez pustynię na grzbietach osłów i furgonetkami. Na miejscu sporządzono ponad 400 m³ mieszanki betonowej, każdą świeżą partię pospiesznie spuszczano przez szeroką plastikową rurę w dół szybu, gdzie robotnicy wylewali beton w odpowiednim miejscu.

Grobowiec udało się uratować, ma zostać w przyszłości udostępniony zwiedzającym. Turyści będą mogli na własne oczy ujrzeć intrygujący, unikatowy relief na jednej ze ścian, nazwany roboczo „tańczącymi krowami”. Przedstawia trzy sylwetki o krowich głowach i wydłużonych pionowo ciałach, sprawiające wrażenie tańczących. Nie mają jednak krowich nóg, zakończonych kopytami. Ich kończyny, o wijącym się kształcie, to najwyraźniej ureusze, stylizowane wizerunki gotowej do ataku świętej kobry, chroniącej przed złem, umieszczane zwykle na koronach królów lub na sarkofagach. Dolną część pierwszej z krów zasłania znajdujący się przed nią podest z leżącą na nim figurą krokodyla, ale ogony pozostałych dwóch zdecydowanie nie są krowie. Nie mamy pojęcia, co miały symbolizować te hybrydowe stworzenia.

„Tańczące krowy”, relief z grobowca kapłana Iufaa
„Tańczące krowy”, fragment dekoracji reliefowej na ścianie komory grobowej kapłana Iufaa;
Epoka Późna, ok. 525 p.n.e..

środa, 18 listopada 2026

Czytanie chroni umysł

Praca kopisty i lektura są skuteczną ochroną przed złymi myślami.


Anatole France, „Tais”.

środa, 4 listopada 2026

Koty na odwrót

Jeśli w czyimś domu pojawi się biały kot, na posiadłość spadnie nieszczęście.

Jeśli w czyimś domu pojawi się czarny kot, posiadłość doświadczy pomyślności.


Tabliczka 45, w. 27-28, z akadyjskiego zbioru znaków wróżebnych „Šumma ālu”, wg Sally M. Freedman.